- 01) Executive Talk: Strengthening Educational Environment in Health Science Schools (30 views)
- 02) Learning Environment and Student Outcomes (23 views)
- 03) Two Dimensions and Five Components of Learning Environment (31 views)
- 04) Creating Effective Virtual Learning Environments in Health Sciences Education (25 views)
- 05) Adaptation to Changed Learning Environment (18 views)
- 06) How Effective Is Your Educational Environment, and How to Measure It (26 views)
- 07) Message from Deputy Dean (22 views)
- 08) Students' voice: Students' Perspectives on Educational environment (24 views)
- 09) เชิด-ชู: บทสัมภาษณ์ผู้ได้รับรางวัล “ครูต้นแบบ” ประจำปี 2568 จากสถาบันพระบรมราชชนก (30 views)
- 10) สับ สรรพ ศัพท์: Intentional adaptability, Sociomateriality, Psychological safety, Cognitive load theory (14 views)
- 11) Educational movement: Improving learning environment in thai health science schools (23 views)
- 12) SHEE Sharing: Developing a Conceptual Model of Self-Directed Learning in Virtual Environments for Medical Sciences Students (17 views)
- 13) SHEE Research: Considering the Belmont Report in Medical Education Research (3) Beneficence (20 views)
- 14) Click&Go with Technology: Technologically Enhanced Learning Environment (19 views)
05
Adaptation to Changed Learning Environment
อาจารย์ประจำ
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพ (SHEE)
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ในบริบทการศึกษามีเอกสารตีพิมพ์เกี่ยวกับ สิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อการเรียนรู้ ในหลากหลายรูปแบบ ในบทความนี้จะเน้นการเชื่อมโยงกับ 4 องค์ประกอบของสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อการเรียนรู้ ตามแนวทางของ Gruppen และคณะ1 ซึ่งตีพิมพ์ในปี ค.ศ. 2018
ตามแนวทางดังกล่าวนี้ การที่แต่ละบุคคลจะเกิดการเรียนรู้ได้ ไม่เพียงแต่ขึ้นกับองค์ประกอบภายในของแต่ละบุคคล(Personal Component) ซึ่งหมายรวมถึงเป้าหมายในการเรียนรู้ ความสามารถในการเรียนรู้ที่แตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลที่จะสามารถก่อเกิดความเข้าใจในสิ่งที่เรียนรู้ได้ หรือการไม่ยอมแพ้เมื่อเจออุปสรรคในการเรียนรู้ที่แต่ละคนมีไม่เท่ากัน แต่ยังหมายรวมไปถึงองค์ประกอบทางด้านสังคม (Social Component) ด้านองค์กร (Organizational Component) และด้านกายภาพและพื้นที่เสมือนจริง (Physical and Virtual Component) ดังที่กล่าวในข้างท้ายอีกด้วย
ดังนั้น การที่จะทำให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ และปรับตัวกับสภาพแวดล้อมที่หลากหลายได้อย่างรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ การจัดสิ่งแวดล้อมต่างๆ ที่ส่งผลต่อการเรียนรู้ จึงเป็นปัจจัยสำคัญที่สามารถส่งเสริมให้ผู้เรียนสามารถเรียนรู้ในสถานศึกษาได้อย่างคงทน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัดการศึกษาของโรงเรียนแพทย์ที่มีรายละเอียดของเนื้อหาวิชาการที่นักศึกษาต้องศึกษาในระยะเวลาเรียนที่ยาวนานและต้องรับผิดชอบสูงในเวลาเดียวกัน ประกอบกับการที่มีต้นทุนในการจัดการศึกษาสูง ทำให้มีนักวิจัยหลายสถาบันให้ความสำคัญ
เมื่อกล่าวถึงการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อการเรียนรู้ สามารถกล่าวถึงรูปแบบของการเปลี่ยนแปลงในโรงเรียนแพทย์ได้ในหลายด้าน ได้แก่
ให้ปรับกิจกรรมการเรียนการสอนโดยคำนึงถึง ภาระงานที่ควรมอบหมายให้กับนักศึกษา รวมไปถึงอัตราความเร็วที่บุคคลใช้ในการเรียนรู้หรือทำความเข้าใจสิ่งใหม่ๆ ซึ่งอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล3 อาจารย์ควรใช้การสอนแบบสนับสนุนการเรียนรู้ของนักศึกษา โดยเฉพาะในการจัดการเรียนการสอนระดับคลินิก ควรใช้การสังเกต ร่วมกับการให้ผลป้อนกลับ (feedback) และควรจัดประสบการณ์ให้ แพทย์ประจำบ้านต่อยอด แพทย์ที่ผ่านการฝึกอบรมและทำงานในโรงพยาบาล รวมทั้งอาจารย์แพทย์ ให้มีส่วนในการสนับสนุนการเรียนรู้แก่นักศึกษาแพทย์ด้วย4
เมื่อพิจารณาในการปรับเปลี่ยนกิจกรรมการเรียนการสอน สามารถสะท้อนความสัมพันธ์โดยตรงกับการคำนึงถึง องค์ประกอบภายในของแต่ละบุคคล (Personal Component) และองค์ประกอบทางด้านสังคม (Social Component) เพราะในการปรับการเรียนการสอนที่นับเป็นองค์ประกอบทางด้านสังคมแล้ว ยังมีการคำนึงถึงการเรียนรู้อย่างมีความหมายที่อาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคลที่นับเป็นองค์ประกอบภายในของแต่ละบุคคลด้วย นอกจากนี้การปรับเปลี่ยนกิจกรรมการเรียนการสอน ยังสะท้อนความสัมพันธ์โดยอ้อมกับด้านองค์กร (Organizational Component) โดยองค์กรสามารถแสดงความคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลต่อการเรียนรู้ ผ่านทางนโยบายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการเรียนการสอน โดยอาจปรากฏอยู่เป็นลายลักษณ์อักษรของหลักสูตร หรือการกำหนดรูปแบบและภาระงานสอนที่สอดคล้องกับนโยบายที่ระบุไว้ เป็นต้น
2. การปรับเปลี่ยนรูปแบบและช่องทางในการส่งเสริมให้ผู้เรียนได้มีโอกาสใช้ทรัพยากรในการเรียนรู้ 4
สะท้อนความสัมพันธ์โดยตรงกับการคำนึงถึง องค์ประกอบด้านกายภาพและพื้นที่เสมือนจริง (Physical and Virtual Component) การจัดหา platform ได้แก่ learning management system ต่าง ๆ เช่น Moodle, Canvas, Blackboard, Open EdX ซึ่งสามารถเลือกใช้เพื่อเป็นตัวช่วยในการใช้เป็นช่องทางการสื่อสาร และช่องทางการสนับสนุนด้านทรัพยากรที่เอื้อให้เกิดการเรียนรู้แก่นักศึกษาได้ ซึ่งในปัจจุบันนี้มีหลายระบบที่มีหน้าที่และราคาที่แตกต่างกันไป อาจารย์และผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องควรศึกษาข้อดีและข้อจำกัดของการใช้งานของแต่ละระบบเพื่อการนำมาใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของตน
สำหรับด้านพื้นที่เสมือนจริง ควรสัมพันธ์กับพื้นที่กายภาพของห้องเรียนด้วยเช่นกัน เช่น การจัดการเรียนการสอนโดยใช้ Virtual reality (VR) เพื่อจำลองสถานการณ์เสมือนจริงในรูปแบบสามมิติ ควรต้องคำนึงถึงรูปแบบการเรียนรู้และเนื้อหาที่หลากหลาย อย่าคำนึงถึงแค่ขนาดอุปกรณ์ เช่น ตัว headset เท่านั้น ขอยกตัวอย่าง Simulation Center for Military Medicine ซึ่งเป็นศูนย์สถานการณ์จำลองทางการแพทย์ทหารของวิทยาลัยแพทยศาสตร์พระมงกุฎเกล้าที่ใช้ฝึกทางด้านการแพทย์และเวชศาสตร์ทหาร การจัดการภัยพิบัติและภาวะฉุกเฉินทางสาธารณสุขด้วย ดังนั้นการวางแผนด้านพื้นที่ทางกายภาพและด้านเสมือนจริงจึงต้องสอดคล้องกัน ทั้งด้านเนื้อหาที่จะใช้สร้างสถานการณ์ การจัดวางหน้าจอแสดงภาพรวมของเหตุการณ์ การวางแผนพื้นที่เพื่อการนำรถพยาบาลจริงมาเข้าร่วมสถานการณ์ เป็นต้น
ดังนั้น จะเห็นได้ว่าองค์ประกอบภายในของแต่ละบุคคล (Personal Component) ที่มีความแตกต่างกัน องค์ประกอบทางด้านสังคม (Social Component) โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการจัดรูปแบบการเรียนรู้ที่มีปฏิสัมพันธ์ องค์ประกอบทางด้านองค์กร (Organizational Component) ที่เกี่ยวข้องกับนโยบายของหน่วยงาน การจัดหาโครงสร้างพื้นฐานและการจัดการทรัพยากรต่างๆของหลักสูตร และด้านกายภาพและพื้นที่เสมือนจริง (Physical and Virtual Component) ต่างมีความสำคัญต่อการส่งเสริมการเรียนรู้ของนักศึกษา และควรถูกพิจารณาว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ควรคำนึงถึงไปพร้อมกัน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อนักศึกษา
ข้อเสนอแนะ เมื่อใดก็ตามที่มีการปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อมทางการศึกษา โดยเฉพาะเมื่อเกิดขึ้นระหว่างที่นักศึกษารุ่นที่คุ้นชินกับสิ่งแวดล้อมเดิมกำลังศึกษาอยู่ ทางหลักสูตรควรมีแนวทางในการทำ facilitation เพื่อส่งเสริมให้นักศึกษาสามารถปรับตัวกับสิ่งแวดล้อมที่เปลี่ยนไปได้อย่างรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ เช่น การให้ข้อมูลแก่นักศึกษาช่วงปฐมนิเทศของการเริ่มต้นภาคเรียน หรือการจัดทำแนวทางการเรียนรู้พร้อมคำแนะนำ (learning guide) เพื่อเป็นแนวทางให้แก่นักศึกษา ร่วมกับการอธิบายเหตุผลของการปรับเปลี่ยนดังกล่าว
References
1. Gruppen L, Irby DM, Durning SJ, Maggio LA. Interventions designed to improve the learning environment in the health professions: a scoping review. MedEdPublish. 2018;7:211. doi:10.15694/mep.2018.0000211.12. Jumaa ZY, Hermis AH, Dahshan A, Alhetar SZM, Wahba NMI, Hallaj FA, Yassin Z, Twair HAA, Alkubati SA, Selim TM. The impact of educational environment on academic thriving among medical students: insights from a multinational cross-sectional survey. BMC Med Educ. 2025;25:1449.
3. Wahid M, Triastari SK, Amirah S, Zhuhra RT. Exploring the adaptation processes of first-year medical students: a mixed-method study. Educ Med J. 2025;17(1):10.
4. Dornan T, Muijtjens A, Graham J, Scherpbier A, Boshuizen H. Manchester Clinical Placement Index (MCPI): conditions for medical students’ learning in hospital and community placements. Adv Health Sci Educ. 2012;17:703-716.
5. Liu F, Niu P, Yu S, et al. Investigating students’ perceptions of the medical education environment and learning autonomy in blended learning in pediatrics: a cross-sectional study. BMC Med Educ. 2024;24:1464.
รศ. ดร.ทัศนียา รัตนฤาทัย นพรัตน์แจ่มจำรัส
อาจารย์ประจำ ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพ (SHEE)
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
email :
แนะนำสำหรับคุณ
