Journals

          ผู้ป่วยมาตรฐาน (Standardized Patients, SPs) เป็นองค์ประกอบสำคัญที่อยู่คู่กับวงการแพทยศาสตรศึกษามานาน โดยเริ่มมีการใช้งานอย่างจริงจังในการประเมินทักษะในการสอบ Objective Structured Clinical Examination (OSCE) ครั้งแรกที่ University of Dundee โดย Professor Ronald Harden ในปี พ.ศ. 2518 ซึ่งประเทศไทยก็รับแนวคิดในการใช้ผู้ป่วยมาตรฐานหลังจากนั้นไม่นานนัก โดย ศ. นพ.วราวุธ สุมาวงศ์ ได้ทำการจัดสถานีสอบ OSCE ให้กับนักศึกษาแพทย์ชั้นปีที่ 3 ของคณะแพทยศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี ใน พ.ศ. 2531 และหลังจากนั้นก็มีการใช้ผู้ป่วยมาตรฐานกันอย่างกว้างขวางในทุกโรงเรียนแพทย์ อย่างไรก็ดี แนวทางการใช้ผู้ป่วยมาตรฐานในประเทศไทย ส่วนใหญ่ยังจำกัดการใช้งานในการจัดสอบ OSCE เป็นหลัก แต่หากอาจารย์ลงแรงกับการพัฒนาผู้ป่วยมาตรฐานอีกสักหน่อย ศักยภาพของผู้ป่วยมาตรฐานจะเพิ่มขึ้นได้อีกมาก และสามารถพัฒนาคุณภาพของระบบการศึกษาของนักศึกษาแพทย์ รวมถึงนักศึกษาในหลักสูตรวิทยาศาสตร์สุขภาพอื่น ๆ ได้อย่างมาก

          ในยุคที่วงการการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพ เปลี่ยนจาก knowledge-based education เข้าสู่ competency-based education ที่สถาบันการศึกษาต้องทำให้เชื่อมั่นได้ว่าบัณฑิตของตนทุกคน มีความรู้ ความสามารถครบทุกด้านตามข้อกำหนดของหลักสูตร ในขณะเดียวกันกับที่มาตรฐานด้านความปลอดภัยของผู้ป่วย ทำให้โอกาสที่นักศึกษาแพทย์ที่ยังมีประสบการณ์น้อยจะได้รับ hands-on experience จากการปฏิบัติกับผู้ป่วยจริง จะมีข้อจำกัดมากขึ้นเรื่อยๆ ผมและทางทีมงานของศูนย์ SHEE เห็นว่าผู้ป่วยมาตรฐาน (SP) จะยิ่งมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อย ๆ จึงเป็นเหตุให้ทางศูนย์ SHEE เริ่มดำเนินโครงการพัฒนาคุณภาพผู้ป่วยมาตรฐานอย่างจริงจัง ตั้งแต่ พ.ศ. 2565 จากการทำงานอย่างต่อเนื่องกับผู้ป่วยมาตรฐานของทีมงานตลอด 3 – 4 ปีที่ผ่านมา ศูนย์ SHEE ได้เรียนรู้ศาสตร์และศิลป์ในการพัฒนาคุณภาพของ SP ในหลายๆด้าน ในวารสาร SHEE journal ฉบับนี้ ทางทีมงานวารสารจึงต้องการสื่อสาร ถึงคณาจารย์ผู้เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาทุกท่าน  เกี่ยวกับแนวทางในการพัฒนาคุณภาพ SP ให้เป็นมากกว่าแค่ ตัวแสดง ที่มาบอกเล่าอาการ หรือแสดงอาการผิดปกติทางกายบางอย่างในสถานีสอบ ไปสู่การเป็นบุคคลสำคัญในกระบวนการจัดการเรียนการสอน ที่สามารถช่วยลดภาระของอาจารย์แพทย์ พร้อมไปกับเพิ่มประสิทธิภาพการเรียนรู้ให้ผู้เรียน

          สิ่งที่ทางทีมงานของ SHEE ต้องการสื่อสารในวารสารฉบับนี้ คืออยากให้ท่านผู้อ่านทุกท่านมองบทบาทของผู้ป่วยมาตรฐาน (SP) ไปในอนาคตที่ไม่ติดกรอบอยู่เพียงการนำผู้ที่แข็งแรงดี มาประจำสถานีสอบ ให้สามารถบอกประวัติได้ถูกต้องเท่านั้น แต่อยากให้ขยายภาพความเป็นไปได้ ไปสู่บทบาทของ SP ที่เป็น educator ที่สามารถช่วยสอน ช่วยประเมินนักศึกษา ช่วยกันพัฒนาแพทย์ให้มีทักษะทางคลินิกที่ดี สื่อสารเก่ง ทำงานร่วมกับผู้อื่นในระบบสุขภาพที่มีความซับซ้อนได้ และมีความรับผิดชอบต่อสังคมด้วย ซึ่งการที่เราจะไปถึงจุดนั้นได้ เราทุกคนในระบบการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพต้องช่วยกันครับ

          ในวารสาร SHEE journal ฉบับนี้ ทางทีมงานได้รวบรวมบทความจากผู้เชี่ยวชาญในการทำงานกับ SP หลายท่าน มาช่วยสร้างความเข้าใจในการใช้งาน  SP อย่างมีประสิทธิภาพ เริ่มตั้งแต่การปูพื้นฐานความเข้าใจว่า SP คืออะไร แตกต่างจากนักแสดงทั่วไปอย่างไร ความสำคัญของผู้ป่วยมาตรฐานในการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพ ทฤษฎีการเรียนรู้ที่เป็นพื้นฐานของการใช้ SP ในการเรียนการสอน การออกแบบสถานการณ์ (case) ที่จะให้ SP แสดง รวมถึงแนวทางการนำ SP มาใช้ในการประเมินผลอย่างเหมาะสม นอกจากนี้เรายังนำบทเรียนที่ได้จากการดำเนินการโครงการพัฒนาคุณภาพผู้ป่วยมาตรฐาน (SP quality improvement project) ของศูนย์ SHEE มาเล่าสู่กันฟังด้วย และที่ขาดไม่ได้เลยคือการรับฟังเสียงจากผู้เรียน ถึงประสบการณ์การเรียนรู้และการประเมินผลผ่าน SP

          คอลัมน์ประจำของวารสารก็ยังคงได้รับการนำเสนอเนื้อหาอย่างเข้มข้นเช่นเคยครับ ตั้งแต่บทความเชิด-ชู ได้เรียนเชิญ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ พญ.นาราพร ประยูรวิวัฒน์ ผู้ได้รับรางวัลอายุรแพทย์ดีเด่นด้านครูแพทย์ ประจำปี 2568 จากราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย มาให้สัมภาษณ์และให้บทเรียนแนวทางการเป็นครูแพทย์ที่ดีกับพวกเรา ในบท สับ สรรพ ศัพท์ ก็มีการนำเสนอคำศัพท์ที่น่าสนใจหลายคำที่เกี่ยวกับการใช้ SP ได้แก่ high fidelity simulation, role-portrayal, pre-brief,​ debriefing ในบท Education Movement ผมได้นำเสนอแนวคิดเกี่ยวกับแนวทางในการพัฒนาคุณภาพของผู้ป่วยมาตรฐานในบริบทของโรงเรียนวิทยาศาสตร์สุขภาพของไทย ในบท SHEE sharing มีการนำเสนอข้อมูลจาก meta-analysis เปรียบเทียบการใช้งาน SP กับการทำ role play ในวงการแพทยศาสตรศึกษา  ในบท SHEE research เป็นการนำเสนอแนวทางการทำวิจัยแบบ action research ซึ่งเป็นรูปแบบการทำวิจัยทางการศึกษาที่ดำเนินการไม่ยากนักและสามารถนำมาประยุกต์ใช้เพื่อหาแนวทางแก้ปัญหาทางการศึกษาในชีวิตจริงได้ และในบทความ Click&Go with technology ทางทีมงานมีการนำเสนอเรื่อง virtual SP ซึ่งเป็นแนวทางในการนำ technology มาใช้ทดแทนการเรียนรู้จากผู้ป่วยจริงอีกรูปแบบนึงที่น่าสนใจ และอาจมีการใช้มากขึ้นเรื่อย ๆ

          ทางทีมงานหวังเป็นอย่างยิ่งว่าเนื้อหาที่นำเสนอในวารสารฉบับนี้จะเป็นประโยชน์กับท่านผู้อ่านทุกท่าน ช่วยสร้างความเข้าใจถึงแนวทางการพัฒนางานด้าน ผู้ป่วยมาตรฐานได้ และนำไปสู่การปรับเปลี่ยนในเชิงระบบ และการทำงานกับ ผู้ป่วยมาตรฐาน เพื่อยกระดับการศึกษาฝึกอบรมในโรงเรียนวิทยาศาสตร์สุขภาพต่อไป

รศ. ดร. นพ.เชิดศักดิ์  ไอรมณีรัตน์
ผู้อำนวยการศูนย์ความเป็นเลิศด้านการศึกษาวิทยาศาสตร์สุขภาพ (SHEE)
คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
email : This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.